![\"\"](\"https:\/\/studiopsicoterapiabonaventura.it\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Dal-senso-di-colpa-alla-responsabilita-450x450.jpg\")
<\/figure>\n\nNiveli i vet\u00ebdijes individuale<\/strong> ndaj faktor\u00ebve shp\u00ebrthyes t\u00eb ndjenj\u00ebs s\u00eb fajit mund t\u00eb varioj\u00eb ndjesh\u00ebm. Kjo p\u00ebrvoj\u00eb mund t\u00eb egriset nga mendimet, fjal\u00ebt, veprimet, gjendjet emocionale ose thjesht nga ndjesit\u00eb e perceptuara. Subjektivisht, personi mund t\u00eb ndihet fajtor dhe meritor i d\u00ebnimit edhe pse objektivisht mund t\u00eb mos jet\u00eb fajtor<\/strong>, sepse nuk ka b\u00ebr\u00eb asnj\u00eb d\u00ebm t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb dhe\/ose nuk ishte parashikuar ndonj\u00eb d\u00ebnim.<\/p>\n\n Jan\u00eb propozuar teori t\u00eb ndryshme p\u00ebr t\u00eb shpjeguar shfaqjen e ndjenj\u00ebs s\u00eb fajit gjat\u00eb zhvillimit f\u00ebminor<\/strong>.<\/p>\n\n Sipas Terapis\u00eb aktuale Kognitive-Sjell\u00ebse t\u00eb Ekuilibrit Holistik<\/a> (TCCEO<\/strong> e N. Bonaventura) e proceseve t\u00eb v\u00ebmendjes<\/a>, ndjenja e fajit \u00ebsht\u00eb mbi t\u00eb gjitha rezultati i nj\u00eb procesi t\u00eb gjat\u00eb evolucionar t\u00eb lidhur me menaxhimin e v\u00ebmendjes<\/strong>.<\/p>\n\n Hipoteza \u00ebsht\u00eb se shum\u00eb vuajtje psikologjike rrjedhin nga nj\u00eb ‘p\u00ebrdorim i pap\u00ebrshtatsh\u00ebm i proceseve t\u00eb v\u00ebmendjes<\/strong>‘, dometh\u00ebn\u00eb nga m\u00ebnyra se si nj\u00eb person, gjat\u00eb rritjes, m\u00ebson ta drejtoj\u00eb v\u00ebmendjen e tij ndaj stimujve q\u00eb vijn\u00eb nga mjedise t\u00eb ndryshme<\/a>: ai i jasht\u00ebm<\/strong>, ai mendor<\/strong> dhe ai i trupit<\/strong> t\u00eb tij.<\/p>\n\n Trupi i f\u00ebmij\u00ebs<\/strong> \u00ebsht\u00eb, n\u00eb fakt, skena e par\u00eb ku v\u00ebmendja fokusohet p\u00ebr t\u00eb perceptuar nevojat dhe tensionet t\u00eb cilat, n\u00ebse nuk p\u00ebrpunohen, kristalizohen n\u00eb p\u00ebrjetime faji.<\/p>\n\n TCCEO<\/strong> pasurohet nga kontributi i teorive t\u00eb m\u00ebparshme mbi ndjenj\u00ebn e fajit dhe i integron ato n\u00eb modelin e vet evolucionar dhe klinik.<\/p>\n\n Nga pik\u00ebpamja historike dhe evolucionare, Melanie Klein<\/strong>, nx\u00ebn\u00ebse e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb e S. Freud-it, p\u00ebrshkruan lindjen e ndjenj\u00ebs s\u00eb fajit p\u00ebrmes nj\u00eb dinamike arkaike.<\/p>\n\n Duke u thjeshtuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb konsiderueshme, sipas Klein, n\u00eb lindje i porsalinduri nuk ka qart\u00ebsi t\u00eb ndryshimit q\u00eb ekziston midis tij dhe n\u00ebn\u00ebs s\u00eb tij.<\/p>\n\n N\u00ebp\u00ebrmjet ushqyerjes me gji<\/strong> (ose z\u00ebvend\u00ebsues i saj), foshnja fillon t\u00eb lidhet me di\u00e7ka q\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb progresive, por n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pashmangshme, perceptohet si e ndryshme nga ai: gjoksi i n\u00ebn\u00ebs<\/strong>.<\/p>\n\n N\u00ebse \u2018gjiri\u2019 i n\u00ebn\u00ebs plot\u00ebson nevojat e foshnj\u00ebs p\u00ebr ushqim dhe dashuri, p\u00ebr k\u00ebt\u00eb t\u00eb fundit gjoksi merr konotacione pozitive (gjinjt\u00eb e mir\u00eb<\/strong>, n\u00eb terminologjin\u00eb e Klein).<\/p>\n\n P\u00ebrkundrazi, n\u00ebse ushqimi dhe nevojat emocionale t\u00eb foshnj\u00ebs nuk plot\u00ebsohen gjithmon\u00eb menj\u00ebher\u00eb, gjoksi merr nj\u00eb konotacion negativ, persekutues (gjiri i keq<\/strong>, n\u00eb terminologjin\u00eb e Klein).<\/p>\n\n Duke qen\u00eb se \u00ebsht\u00eb e kuptueshme q\u00eb nevojat e foshnj\u00ebs nuk mund t\u00eb k\u00ebnaqen gjithmon\u00eb n\u00eb koh\u00eb, ai gjendet domosdoshm\u00ebrisht i detyruar t\u00eb toleroj\u00eb nj\u00eb kuot\u00eb t\u00eb caktuar frustrimi<\/strong>, i cili p\u00ebrjetohet si ankth dhe zem\u00ebrim shkat\u00ebrrues i \u2018drejtuar\u2019 ndaj gjirit persekutues dhe frustrues, gjirit t\u00eb keq.<\/p>\n\n Ky proces sjell nj\u00eb ndarje t\u00eb prer\u00eb midis nj\u00eb gjiri gratifikues (atij t\u00eb mirit) dhe nj\u00eb gjiri frustrues e persekutues (atij t\u00eb keqit), sikur t\u00eb ekzistonin dy n\u00ebna me<\/strong> dy gjinj t\u00eb ndrysh\u00ebm<\/strong>.<\/p>\n\n N\u00eb optik\u00ebn e TCCEO-s<\/strong>, kjo ndarje (scissione) kleiniane mund t\u00eb rilexohet si forma e par\u00eb e \u2018sekuestrimit t\u00eb v\u00ebmendjes<\/strong>\u2019. Foshnja, duke mos pasur ende t\u00eb zhvilluar nj\u00eb ekuilib\u00ebr holistik e proceseve t\u00eb v\u00ebmendjes<\/a>, \u00ebsht\u00eb i detyruar t\u00eb polarizoj\u00eb v\u00ebmendjen e vet<\/strong>: kur \u00ebsht\u00eb n\u00eb nevoj\u00eb<\/strong>, fokusi i tij \u00ebsht\u00eb t\u00ebr\u00ebsisht i p\u00ebrthithur nga tensionet trupore t\u00eb pak\u00ebndshme q\u00eb projekton mbi \u2018gjirin e keq<\/strong>\u2019; kur \u00ebsht\u00eb i k\u00ebnaqur<\/strong>, v\u00ebmendja \u00ebsht\u00eb e saturuar nga ndjesit\u00eb e k\u00ebndshme t\u00eb \u2018gjirit t\u00eb mir\u00eb<\/strong>\u2019. <\/p>\n\n Mungon ende nj\u00eb \u2018qendra e kontrollit e proceseve t\u00eb v\u00ebmendjes<\/em><\/strong>\u2019 e aft\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbajtur t\u00eb bashkuar k\u00ebta dy stimuj t\u00eb kund\u00ebrt<\/strong>.<\/p>\n\n N\u00ebn profilin neurofiziologjik<\/strong>, kjo faz\u00eb arkaike korrespondon me nj\u00eb gjendje t\u00eb \u2018Dritares s\u00eb Toleranc\u00ebs<\/a>\u2019 (koncept i prezantuar nga S. Porges) ekstremisht t\u00eb ngusht\u00eb<\/strong>.<\/p>\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb, sistemi nervor vegjetativ<\/a> (ose autonom) i foshnj\u00ebs, ende i pamaturuar, luhatet vrullsh\u00ebm midis hiper-aktivizimit t\u00eb sistemit Simpatik<\/strong> (q\u00eb shfaqet klinikisht si ankth persekutues dhe zem\u00ebrim) dhe kolapsit t\u00eb shkaktuar nga sistemi Vago Dorsale<\/strong> (ose Parasimpatiku Dorsal), p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr fragmentimin dhe ndarjen e p\u00ebrjetuar nga i vogli kur k\u00ebrc\u00ebnimi i frustrimit b\u00ebhet i patoleruesh\u00ebm (nj\u00eb gjendje kjo q\u00eb, n\u00eb rast mungesash t\u00eb r\u00ebnda n\u00eb kujdesin am\u00ebnor, mund ta \u00e7oj\u00eb foshnj\u00ebn t\u00eb t\u00ebrhiqet n\u00eb bot\u00ebn e vet fantasmatike, t\u00eb refuzoj\u00eb madje edhe \u2018gjirin\u2019 am\u00ebnor dhe t\u00eb largoj\u00eb shikimin nga n\u00ebna).<\/p>\n\n \u00cbsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb sakt\u00ebsohet se, ndon\u00ebse pranon efikasitetin e jasht\u00ebzakonsh\u00ebm klinik t\u00eb intuicioneve kleiniane n\u00eb p\u00ebrshkrimin e p\u00ebrjetimit emocional t\u00eb f\u00ebmij\u00ebs, TCCEO distancohet nga \u2018teoria pulsionale\u2019 klasike<\/strong> (e cila e sheh f\u00ebmij\u00ebn t\u00eb shtyr\u00eb vet\u00ebm nga nxitje biologjike t\u00eb brendshme t\u00eb jet\u00ebs dhe vdekjes), sot gjer\u00ebsisht e diskutuar dhe e kritikuar nga k\u00ebrkimi neuroshkencor.<\/p>\n\n P\u00ebr TCCEO-n, ajo q\u00eb Klein-i e p\u00ebrcakton si \u2018pulsion\u2019 rilexohet si nj\u00eb sinjal bio-elektrik i aktivizimit t\u00eb sistemit nervor<\/strong>: jo nj\u00eb nxitje abstrakte, por nj\u00eb nevoj\u00eb e trurit p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrpunuar stimuj t\u00eb cil\u00ebt, n\u00ebse jan\u00eb t\u00eb tep\u00ebrt<\/strong> p\u00ebr pamaturin\u00eb e t\u00eb voglit, nxjerrin jasht\u00eb funksionit proceset e tij t\u00eb parakohshme t\u00eb v\u00ebmendjes<\/strong>.<\/p>\n\n Por marr\u00ebdh\u00ebnia q\u00eb foshnja instalon me gjirin (e mir\u00eb dhe t\u00eb keq) nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie me \u2018objekte t\u00eb jashtme\u2019 (gjiri i mir\u00eb apo i keq i n\u00ebn\u00ebs), por edhe nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie me \u2018objekte t\u00eb brendshme\u2019 (interiorizimi i karakteristikave gratifikuese t\u00eb gjirit t\u00eb mir\u00eb dhe i karakteristikave frustruese e persekutuese t\u00eb gjirit t\u00eb keq), t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb elemente themelore t\u00eb bot\u00ebs mentale dhe afektive t\u00eb foshnj\u00ebs dhe me t\u00eb cil\u00ebt ai identifikohet<\/strong>.<\/p>\n\n P\u00ebr t\u00eb mbrojtur, n\u00eb bot\u00ebn e tij t\u00eb brendshme, karakteristikat gratifikuese t\u00eb gjirit t\u00eb mir\u00eb nga \u2018sulmet\u2019 e karakteristikave persekutuese dhe shkat\u00ebrruese t\u00eb gjirit t\u00eb keq, foshnja \u00ebsht\u00eb i detyruar t\u00eb kryej\u00eb nj\u00eb ndarje, nj\u00eb ve\u00e7im<\/strong>, midis asaj q\u00eb \u00ebsht\u00eb e mir\u00eb dhe asaj q\u00eb \u00ebsht\u00eb e keqe brenda vetes.<\/p>\n\n Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, nga marr\u00ebdh\u00ebnia afektive me objektin e jasht\u00ebm (gjirin e n\u00ebn\u00ebs) i porsalinduri nd\u00ebrton marr\u00ebdh\u00ebnien afektive me veten, q\u00eb p\u00ebrcaktohet nga cil\u00ebsia e marr\u00ebdh\u00ebnies me \u2018objektet e brendshme\u2019 t\u00eb tij.<\/p>\n\n Ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrshkruar deri m\u00eb tani ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me procese arkaike dhe t\u00eb pavet\u00ebdijshme q\u00eb karakterizojn\u00eb at\u00eb q\u00eb Klein-i e p\u00ebrcakton si pozicioni skizo-paranoid i zhvillimit f\u00ebminor<\/strong>.<\/p>\n\n Ky fragmentim i brendsh\u00ebm pengon f\u00ebmij\u00ebn t\u00eb drejtoj\u00eb v\u00ebmendjen drejt mjedisit t\u00eb jasht\u00ebm n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb neutrale dhe objektive<\/strong>, pasi fokusi i tij mbetet i bllokuar n\u00eb monitorimin e k\u00ebtyre konflikteve midis objekteve t\u00eb brendshme.<\/p>\n\n Sipas perspektiv\u00ebs Jacksoniane<\/strong>, kjo paaft\u00ebsi pasqyron nj\u00eb hierarki neurologjike ende t\u00eb pamatur<\/strong>: qendrat m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb kontrollit v\u00ebmend\u00ebsimor nuk kan\u00eb marr\u00eb ende komand\u00ebn mbi qendrat arkaike dhe pulsionale (si\u00e7 u p\u00ebrcaktuan m\u00eb par\u00eb), duke i lejuar k\u00ebto t\u00eb fundit t\u00eb funksionojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb mbizot\u00ebruese.<\/p>\n\n \u00cbsht\u00eb thelb\u00ebsore t\u00eb sakt\u00ebsohet se, nd\u00ebrsa tek i rrituri \u00e7lirimi i k\u00ebtyre mekanizmave primitiv\u00eb ndodh p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb shp\u00ebrb\u00ebrjeje t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb<\/strong> \u2014 gjegj\u00ebsisht nj\u00eb r\u00ebnie apo nd\u00ebrhyrje te funksionet m\u00eb t\u00eb larta q\u00eb \u00e7liron aktivitetin e tyre \u2014, te foshnja<\/strong> nuk mund t\u00eb flitet p\u00ebr shp\u00ebrb\u00ebrje (dissolucion), pasi sistemet cerebrale sip\u00ebrore dhe strukturat prefrontale nuk kan\u00eb arritur ende maturimin biologjik t\u00eb nevojsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb ushtruar veprimin e tyre t\u00eb kontrollit<\/strong>.<\/p>\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb arkitektur\u00eb hierarkike n\u00eb zhvillim e sip\u00ebr, substrati neurobiologjik i ngarkuar me integrimin dhe kontrollin frenues do t\u00eb evoluoj\u00eb n\u00eb Korteksin Prefrontal Dorsolateral (DLPFC)<\/strong>.<\/p>\n\n Kur tek i rrituri efikasiteti i k\u00ebsaj zone prefrontale p\u00ebson nj\u00eb nd\u00ebrhyrje, humbja e kontrollit sip\u00ebror e l\u00eb p\u00ebrzgjedhjen v\u00ebmend\u00ebsimore t\u00eb cenueshme<\/strong> ndaj rr\u00ebmbimit emocional t\u00eb shkaktuar nga sinjalet e k\u00ebrc\u00ebnimit dhe t\u00eb alarmit visceral jospecifik<\/strong>.<\/p>\n\n K\u00ebto sinjale jo vet\u00ebm q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb terrenin neurobiologjik<\/strong> mbi t\u00eb cilin fillimisht \u00ebsht\u00eb zhvilluar ndjenja e fajit arkaike, por rireaktohen n\u00eb t\u00eb tashmen si matrica biologjike q\u00eb ushqen dhe u jep form\u00eb manifestimeve simptomatike t\u00eb ndjenj\u00ebs s\u00eb fajit te t\u00eb rriturit<\/strong>.<\/p>\n\n Ndjenja e fajit te t\u00eb rriturit<\/strong>, shpesh egodistonike, i ka rr\u00ebnj\u00ebt pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb paaft\u00ebsi arkaike p\u00ebr t\u00eb zhvendosur v\u00ebmendjen mendore<\/strong> nga konflikti midis asaj q\u00eb perceptohet si \u2018e keqe\u2019 brenda vetes, drejt nj\u00eb vizioni m\u00eb t\u00eb ekuilibruar t\u00eb realitetit.<\/p>\n\n Kjo paaft\u00ebsi r\u00ebndohet nga nj\u00eb kapacitet i dob\u00ebt mentalizimi<\/strong> \u2013 i cili n\u00eb k\u00ebt\u00eb nivel \u00ebsht\u00eb pothuajse joekzistent<\/strong> \u2013 q\u00eb pengon \u2018mendim\u00ebsimin\u2019 e emocionit (nj\u00eb aft\u00ebsi q\u00eb foshnja e fiton me rritjen dhe q\u00eb do t\u00eb shpjegohet m\u00eb holl\u00ebsisht n\u00eb vijim t\u00eb k\u00ebtij artikulli).<\/p>\n\n N\u00eb sintez\u00eb, aft\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb drejtuar v\u00ebmendjen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ekuilibruar drejt s\u00eb jashtmes k\u00ebrkon tejkalimin e fragmentimit arkaik<\/strong>.<\/p>\n\n Megjithat\u00eb, ky kalim mb\u00ebshtetet n\u00eb maturimin neurobiologjik t\u00eb zonave prefrontale<\/strong> t\u00eb ngarkuara me kontrollin ekzekutiv dhe, paralelisht, n\u00eb evolucionin e sistemit nervor autonom<\/strong>.<\/p>\n\n N\u00eb fakt, k\u00ebrkimet dokumentojn\u00eb se kalimi nga shk\u00ebputja (scisioni) drejt integrimit<\/strong> k\u00ebrkon maturimin e Vagut Ventral<\/strong>, i cili \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr lidhjen sociale dhe rregullimin emocional.<\/p>\n\n Gjat\u00eb zhvillimit, migrimi embrional i neuroneve nga B\u00ebrthama Dorsale drejt B\u00ebrtham\u00ebs Ambigue<\/strong> i mund\u00ebson fizikisht sistemit nervor t\u00eb kaloj\u00eb nga p\u00ebrgjigjja e mbijetes\u00ebs viscerale<\/strong> (kolapsi\/shk\u00ebputja) drejt rregullimit relacional t\u00eb nd\u00ebrgjegjsh\u00ebm<\/strong>.<\/p>\n\n Mielinizimi progresiv i k\u00ebtyre fibrave t\u00eb shpejta<\/strong> \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb i lejon f\u00ebmij\u00ebs t\u00eb filloj\u00eb t\u00eb stabilizoj\u00eb parametrat e vet fiziologjik\u00eb dhe t\u00eb zgjeroj\u00eb Dritaren e vet t\u00eb Toleranc\u00ebs<\/strong>.<\/p>\n\n Kur k\u00ebto funksione jan\u00eb t\u00eb mang\u00ebta ose t\u00eb pamaturuara, mendja mbetet e bllokuar n\u00eb nj\u00eb \u2018lak\u2019 t\u00eb monitorimit t\u00eb konfliktit t\u00eb brendsh\u00ebm<\/strong>, duke b\u00ebr\u00eb t\u00eb pamundur perceptimin e realitetit si nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsi e integruar.<\/p>\n\n In teorin\u00eb e Klein-it, tejkalimi i k\u00ebtij bllokimi evolutiv p\u00ebrkon me kalimin nga pozicioni shkizo-paranoid n\u00eb pozicionin depresiv<\/strong>.<\/p>\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb, f\u00ebmija fillon t\u00eb kuptoj\u00eb unicitetin e realitetit t\u00eb n\u00ebn\u00ebs<\/strong>, duke e konsideruar at\u00eb si t\u00eb vetmen p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr gratifikimin dhe k\u00ebnaqjen e nevojave t\u00eb tij, por edhe p\u00ebr frustrimin e tyre.<\/p>\n\n Vog\u00eblushi gjendet k\u00ebshtu n\u00eb nj\u00eb situat\u00eb dramatike: pranon se \u00ebsht\u00eb ai autori i agresionit ndaj n\u00ebn\u00ebs s\u00eb jashtme dhe ndaj objektit t\u00eb brendsh\u00ebm, duke filluar t’i doj\u00eb ata n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ambivalente (k\u00ebnaq\u00ebsia = dashuri; frustrimi = urrejtje)<\/strong>.<\/p>\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb kusht t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb evolucionar fillojn\u00eb t\u00eb shfaqen ndjenjat e para t\u00eb fajit<\/strong> p\u00ebr d\u00ebmin real ose imagjinar t\u00eb shkaktuar si ndaj n\u00ebn\u00ebs s\u00eb jashtme ashtu edhe ndaj objektit t\u00eb vet t\u00eb brendsh\u00ebm.<\/p>\n\n N\u00eb origjin\u00eb, ndjenja e fajit \u00ebsht\u00eb pra e lidhur me nj\u00eb d\u00ebm<\/strong> (real ose imagjinar) t\u00eb shkaktuar ndaj nj\u00eb objekti t\u00eb dashur dhe ndaj t\u00eb cilit ushqehet nj\u00eb pendim i caktuar q\u00eb \u00e7on n\u00eb veprime riparuese<\/strong> (ndoshta t\u00eb stimuluara nga frika, n\u00ebse jo nga tmerri f\u00ebminor, i kund\u00ebrp\u00ebrgjigjeve t\u00eb mundshme am\u00ebnore, n\u00eb form\u00ebn e refuzimit, shk\u00ebputjes ose braktisjes).<\/p>\n\n Kalimi n\u00eb pozicionin depresiv p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb arritje t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme evolucionare p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebn, pasi ai fillon t\u00eb dalloj\u00eb realitetin e jasht\u00ebm nga ai i brendsh\u00ebm<\/strong> dhe t\u00eb kuptoj\u00eb e t\u00eb ndihet arkaikisht p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr impulset e veta dhe p\u00ebr pasojat e veprimeve t\u00eb veta.<\/p>\n\n N\u00eb perspektiv\u00ebn e TCCEO-s, pozicioni depresiv<\/strong> sh\u00ebnon lindjen e nj\u00eb fokusi t\u00eb integruar t\u00eb v\u00ebmendjes<\/strong>. F\u00ebmija pushon s\u00eb \u2018filtruari\u2019 realitetin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb binare dhe m\u00ebson t\u00eb mbaj\u00eb v\u00ebmendjen simultane mbi stimuj me vler\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt. <\/p>\n\n Ky \u00ebsht\u00eb momenti n\u00eb t\u00eb cilin Dritarja e Toleranc\u00ebs zgjerohet ndjesh\u00ebm: Sistemi Vagale Ventral<\/strong> merr funksionin e \u2018fren\u00ebs<\/strong>\u2019, duke i lejuar f\u00ebmij\u00ebs t\u00eb suportoj\u00eb aktivizimin emocional t\u00eb ambivalenc\u00ebs pa rr\u00ebshqitur n\u00eb ndarje.<\/p>\n\n V\u00ebmendja nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb e sekuestruar nga mbijetesa, por \u00ebsht\u00eb e lir\u00eb t\u00eb orientohet drejt tjetrit<\/strong>.<\/p>\n\n \u2018Veprimet riparuese\u2019 kthehen k\u00ebshtu n\u00eb ushtrimin e par\u00eb t\u00eb q\u00ebllimsh\u00ebm t\u00eb drejtimit t\u00eb fokusit<\/strong>: f\u00ebmija zhvendos aktivisht v\u00ebmendjen nga dhimbja e tij (frustrimi) drejt mir\u00ebqenies s\u00eb tjetrit (riparimi), duke hedhur bazat p\u00ebr ekuilibrin olistik t\u00eb proceseve v\u00ebmend\u00ebsimore<\/a>.<\/p>\n\n Megjithat\u00eb, paaft\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb drejtuar v\u00ebmendjen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb duhur nuk \u00ebsht\u00eb fryt i nj\u00eb \u2018instinkti vdekjeje\u2019, por rrjedh nga nj\u00eb konvergjenc\u00eb faktor\u00ebsh konkret\u00eb<\/strong>: pamaturia neurologjike e zonave cerebrale q\u00eb menaxhojn\u00eb fokusin, presioni i tep\u00ebrt instinktiv i stimujve trupor\u00eb (uri, dhimbje, tensione), aft\u00ebsia e pak\u00ebt e mentalizimit dhe mosp\u00ebrputhja e mundshme e p\u00ebrgjigjes am\u00ebnore.<\/p>\n\n Ky vizion zhvendos v\u00ebmendjen nga dimensioni thjesht spekulativ i pulsionit drejt realitetit t\u00eb neurobiologjis\u00eb dhe t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnies<\/strong> (me n\u00ebn\u00ebn si person dhe jo thjesht si nj\u00eb gji i mir\u00eb dhe nj\u00eb gji i keq), si dhe hap rrug\u00ebn p\u00ebr kontributet themelore t\u00eb Winnicott-it dhe t\u00eb Mahler-it.<\/p>\n\n Kjo \u00ebsht\u00eb faza n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn lind aft\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb dashuruar dhe interesi real ndaj tjetrit<\/strong>, duke njohur dhe toleruar ambivalenc\u00ebn q\u00eb dometh\u00ebn\u00ebsh\u00ebm e karakterizon at\u00eb p\u00ebr pranin\u00eb e nj\u00ebkohshme n\u00eb t\u00eb t\u00eb cil\u00ebsive frustruese e gratifikuese.<\/p>\n\n Kontributi i Donald Winnicott-it <\/strong> lejon zgjerimin e k\u00ebsaj analize, duke zhvendosur fokusin nga ajo intrapsikike te ajo relacionale p\u00ebrmes konceptit t\u00eb mjedisit (dhe n\u00ebn\u00ebs) \u2018mjaftuesh\u00ebm t\u00eb mir\u00eb\u2019<\/strong>.<\/p>\n\n Sipas TCCEO-s<\/strong>, n\u00ebna nuk vepron vet\u00ebm si nj\u00eb mbajt\u00ebse afektive (contenitore), por si nj\u00eb ‘rregullator i v\u00ebrtet\u00eb i v\u00ebmendjes’ i jasht\u00ebm<\/strong>.<\/p>\n\n Prania e nj\u00eb figure amtare koherente dhe t\u00eb ndjeshme<\/strong> i ofron f\u00ebmij\u00ebs ankorimin e nevojsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb stabilizuar v\u00ebmendjen e tij<\/strong>, duke e ndihmuar at\u00eb t\u00eb rregulloj\u00eb dhe t\u00eb kaloj\u00eb stuhit\u00eb e gjalla emocionale t\u00eb pozicionit depresiv.<\/p>\n\n Ky proces nxit nj\u00eb \u2018rregullim emocional implicit<\/strong>\u2019 \u2014 p\u00ebrkufizim i marr\u00eb huaj nga Bj\u00f6rkstrand, J. & al. (2026)<\/a>, t\u00eb cil\u00ebt ia atribuojn\u00eb trajnimit t\u00eb mindfulness-it<\/a> efektet e p\u00ebrmir\u00ebsimit n\u00eb m\u00ebsimin e zhdukjes (estinksionit) t\u00eb frik\u00ebs.<\/p>\n\n Nga pik\u00ebpamja neurobiologjike, mendoj se k\u00ebto efekte duhet t’i atribuohen n\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb mir\u00eb procesit neurobiologjik t\u00eb Depresionit Afatgjat\u00eb (ose Long Term Depression)<\/a> t\u00eb disa qarqeve nervore t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme.<\/p>\n\n Ky \u2018rregullim emocional implicit<\/strong>\u2019 mund t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsoj\u00eb matric\u00ebn neurobiologjike n\u00eb t\u00eb cilin zhvillohet dhe zgjerohet diapazoni i \u2018Dritares s\u00eb Toleranc\u00ebs<\/a>\u2019 s\u00eb p\u00ebrmendur m\u00eb lart.<\/p>\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb \u2018hap\u00ebsir\u00eb relacionale t\u00eb mbrojtur nga pik\u00ebpamja neurobiologjike<\/em>\u2019, ndjenja e fajit nuk kthehet n\u00eb nj\u00eb traum\u00eb paralizuese<\/strong>, por shnd\u00ebrrohet n\u00eb at\u00eb q\u00eb Winnicott e p\u00ebrkufizon si \u2018aft\u00ebsia p\u00ebr t’u shqet\u00ebsuar\u2019 (capacity for concern<\/em>): nj\u00eb v\u00ebmendje e drejtuar ndaj tjetrit q\u00eb lind nga siguria p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb riparoj\u00eb d\u00ebmin.<\/p>\n\n Kjo siguri stabilizohet gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb n\u00eb mendjen e f\u00ebmij\u00ebs fal\u00eb pranimit t\u00eb pakusht\u00ebzuar amtar<\/strong> \u2014 gjegj\u00ebsisht fal\u00eb aft\u00ebsis\u00eb s\u00eb n\u00ebn\u00ebs p\u00ebr t\u00eb \u2018falur\u2019 gjithmon\u00eb \u2014 por evoluon progresivisht me rritjen, duke u p\u00ebrshtatur me aft\u00ebsin\u00eb riparuese t\u00eb fituar shkall\u00eb-shkall\u00eb; n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, n\u00ebna e p\u00ebrgatit gradualisht f\u00ebmij\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb bot\u00eb q\u00eb nuk do t\u00eb jet\u00eb mbrojt\u00ebse dhe l\u00ebshueshme si mjedisi par\u00ebsor<\/strong>. Paralelisht, studimet e Margaret Mahler-it<\/strong> mbi procesin e ‘ndarjes-individuimit’<\/strong> ofrojn\u00eb nj\u00eb \u00e7el\u00ebs leximi themelor p\u00ebr t\u00eb kuptuar autonomin\u00eb e proceseve t\u00eb v\u00ebmendjes<\/strong>.<\/p>\n\n N\u00ebse f\u00ebmija nuk arrin t\u00eb shk\u00ebpus\u00eb sakt\u00eb v\u00ebmendjen e vet nga figura am\u00ebnore (faza e simbioz\u00ebs<\/strong>), ndjenja e fajit te i rrituri mund t\u00eb shfaqet si ‘faj nga ndarja’<\/strong>: \u00e7do p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb drejtuar v\u00ebmendjen drejt objektivave t\u00eb veta t\u00eb rritjes do t\u00eb perceptohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavet\u00ebdijshme si nj\u00eb tradhti ose braktisje e objektit t\u00eb dashur.<\/p>\n\n P\u00ebr TCCEO-n<\/strong>, suksesi i faz\u00ebs s\u00eb ‘praktikimit\/sperimentimit’ <\/strong> t\u00eb p\u00ebrshkruar nga Mahler-i \u00ebsht\u00eb parakushti biologjik dhe psikologjik q\u00eb fokusi mendor t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb mjet vet\u00ebrealizimi dhe jo nj\u00eb roje ankthioze e lidhjes<\/strong>.<\/p>\n\n Megjithat\u00eb, ndjenja e fajit nuk ushqehet vet\u00ebm nga dinamizmat e brendsh\u00ebm ose relacional\u00eb par\u00ebsor\u00eb. Teoria e t\u00eb Nx\u00ebnit Social<\/strong> sqaron se si kriteret e s\u00eb ‘drejt\u00ebs’ dhe t\u00eb s\u00eb ‘gabuar\u00ebs’ interiorizohen edhe p\u00ebrmes p\u00ebrforcimeve sociale dhe v\u00ebzhgimit t\u00eb modeleve t\u00eb jashtme<\/strong>. <\/p>\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim, TCCEO<\/strong> v\u00ebren se si nj\u00eb mjedis edukativ tep\u00ebr nd\u00ebshkues ose i bazuar mbi shantazhin afektiv mund ta ‘st\u00ebrvit\u00eb’ v\u00ebmendjen e f\u00ebmij\u00ebs t\u00eb mbetet tep\u00ebr e fokusuar n\u00eb k\u00ebrkimin e shenjave t\u00eb mosmiratimit<\/strong>, duke e shnd\u00ebrruar ndjenj\u00ebn e fajit n\u00eb nj\u00eb mekaniz\u00ebm kontrolli social t\u00eb ngurt\u00eb dhe paralizues.<\/p>\n\n Kjo dinamik\u00eb gjen sintez\u00ebn e saj moderne n\u00eb Teorin\u00eb e Atashimit t\u00eb John Bowlby-t<\/strong>. Ndjenja e fajit te i rrituri \u00ebsht\u00eb shpesh shprehje e nj\u00eb lidhjeje t\u00eb pasigurt<\/strong>, ku subjekti ka frik\u00eb vazhdimisht se mos humbet ‘baz\u00ebn e tij t\u00eb sigurt’. Sipas TCCEO-s<\/strong>, individi me atashim ankthioz <\/strong> vuan nga nj\u00eb ‘sekuestrim i v\u00ebrtet\u00eb i v\u00ebmendjes’ p\u00ebr shkak t\u00eb frik\u00ebs nga braktisja<\/strong>: v\u00ebmendja e tij \u00ebsht\u00eb vazhdimisht e saturuar nga monitorimi i lidhjes, duke penguar orientimin e burimeve mendore drejt eksplorimit dhe autonomis\u00eb.<\/p>\n\n Ndryshe, n\u00eb ata\u00e7mentin shmang\u00ebs (evitant)<\/strong>, v\u00ebmendja ‘st\u00ebrvitet’ t\u00eb largohet sistematikisht nga marr\u00ebdh\u00ebnia p\u00ebr t’u mbrojtur nga frika e pushtimit (invadimit) afektiv. Kjo gjeneron nj\u00eb ndjenj\u00eb faji t\u00eb lidhur me pap\u00ebrshtatshm\u00ebrin\u00eb n\u00eb p\u00ebrjetimin e lidhjes ose, si mbrojtje, \u00e7on n\u00eb atribuimin e k\u00ebsaj pap\u00ebrshtatshm\u00ebrie nga jasht\u00eb (projeksioni), duke e minimizuar r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e vet\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnies p\u00ebr t\u00eb shmangur dhimbjen e p\u00ebrfshirjes. <\/p>\n\n N\u00eb kuadrin e atashimit t\u00eb \u00e7organizuar<\/strong>, p\u00ebrkundrazi, proceset e v\u00ebmendjes p\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb shkurtim (kortokurrit) t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb midis nevoj\u00ebs p\u00ebr af\u00ebrsi dhe tmerrit nga k\u00ebrc\u00ebnimi, duke e b\u00ebr\u00eb ndjenj\u00ebn e fajit t\u00eb fragmentuar dhe katastrofike.<\/p>\n\n Ky bllokim i v\u00ebmendjes<\/strong> \u00ebsht\u00eb ngusht\u00ebsisht i lidhur me aft\u00ebsin\u00eb e Mentalizimit<\/strong> (Peter Fonagy): v\u00ebshtir\u00ebsia p\u00ebr t’i ‘menduar’ gjendjet e veta mendore dhe ato t\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve pengon v\u00ebmendjen t\u00eb shk\u00ebputet nga tmerri arkaik i fajit.<\/p>\n\n Vet\u00ebm p\u00ebrmes zhvillimit t\u00eb funksionit reflektues<\/strong>, individi mund t\u00eb pushoj\u00eb s\u00eb p\u00ebrjetuari emocionin si nj\u00eb fakt konkret, duke u drejtuar p\u00ebrfundimisht drejt kuptimit t\u00eb kuptimeve reale t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve<\/strong>. Natyrisht, llojet e ndryshme t\u00eb atashimit, cil\u00ebsia e proceseve t\u00eb mentalizimit dhe m\u00ebnyra e menaxhimit t\u00eb proceseve t\u00eb v\u00ebmendjes do t\u00eb ndikojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse edhe n\u00eb strukturat specifike t\u00eb personalitetit<\/strong> (p\u00ebr informacione m\u00eb t\u00eb detajuara ju referojm\u00eb seksionit t\u00eb faqes kushtuar \u00c7rregullimeve t\u00eb ndryshme t\u00eb Personalitetit<\/a>). <\/p>\n\n Roli i \u2018caregiver\u2019<\/strong> \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcaktues n\u00eb favorizimin ose pengimin e k\u00ebtyre proceseve evolucionare. N\u00eb nj\u00eb zhvillim t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm<\/strong>, prindi sh\u00ebrben si nj\u00eb ‘pasqyr\u00eb mentale’: ai kap emocionin e f\u00ebmij\u00ebs, e p\u00ebrpunon at\u00eb dhe ia kthen mbrapsht n\u00eb nj\u00eb form\u00eb t\u00eb mendueshme (t\u00eb mentalizuar<\/strong>).<\/p>\n\n Megjithat\u00eb, kur caregiver \u00ebsht\u00eb i paaft\u00eb p\u00ebr t’u akorduar<\/strong>, ose i kthen f\u00ebmij\u00ebs nj\u00eb imazh t\u00eb deformuar dhe t\u00eb ngarkuar me ankth, procesi i mentalizimit d\u00ebshton<\/strong>.<\/p>\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb boshll\u00ebk evolucionar<\/strong>, f\u00ebmija nuk m\u00ebson t\u00eb dalloj\u00eb mendimin nga realiteti: ndjenja e fajit<\/strong> nuk p\u00ebrjetohet si nj\u00eb gjendje mendore kalimtare, por si nj\u00eb ‘fakt’ konkret dhe katastrofik i cili, sipas TCCEO-s, paralizon v\u00ebmendjen<\/strong>, duke e detyruar mendjen drejt nj\u00eb monitorimi obsesiv t\u00eb bot\u00ebs s\u00eb vet t\u00eb brendshme p\u00ebr t\u00eb parandaluar d\u00ebme imagjinare.<\/p>\n\n Nj\u00eb kontribut thelb\u00ebsor p\u00ebr t\u00eb kuptuar tranzicionin drejt socialitetit<\/strong> vjen nga Martin Hoffman<\/strong>, i cili identifikon te ‘ndjenja e fajit empatik’ shtys\u00ebn themelore p\u00ebr sjelljen prosociale. Sipas Hoffman-it, ndjenja e fajit nuk lind vet\u00ebm nga frika, por nga aft\u00ebsia p\u00ebr t’u vet\u00ebidentifikuar me vuajtjen e tjetrit<\/strong>. <\/p>\n\n N\u00eb perspektiv\u00ebn e TCCEO-s<\/strong>, empatia e p\u00ebrshkruar nga Hoffman k\u00ebrkon nj\u00eb menaxhim t\u00eb sofistikuar t\u00eb proceseve t\u00eb v\u00ebmendjes: subjekti duhet t\u00eb jet\u00eb i aft\u00eb t\u00eb drejtoj\u00eb q\u00ebllimisht v\u00ebmendjen drejt p\u00ebrjetimit t\u00eb tjetrit, pa lejuar q\u00eb fokusi i vet t\u00eb ‘sekuestrohet’ nga dhimbja e tjetrit<\/strong>.<\/p>\n\n Ndjenja e fajit b\u00ebhet ‘e sh\u00ebndetshme’ dhe funksionale p\u00ebr riparimin vet\u00ebm kur v\u00ebmendja \u00ebsht\u00eb e shp\u00ebrndar\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb mes vetes dhe tjetrit<\/strong>, duke lejuar nj\u00eb ekuilib\u00ebr holistik mes nevojave t\u00eb veta dhe atyre t\u00eb caregiver.<\/p>\n\n![\"\"](\"https:\/\/studiopsicoterapiabonaventura.it\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/mother-7927232_1280-724x1024.jpg\")
<\/figure>\n\n