Ajna Çakra (Çakra e Syrit Të Tretë)
Premisë
Ky seksion është pjesë e hyrjes teorike në MEPAC (Metodologjia për Ekuilibrin e Proceseve të Vëmendjes mbi Çakrat e N. Bonaventura), një modul i specializuar teoriko-praktik, jo-klinik, i cili përdor njohuritë mijëvjeçare mbi çakrat si një hartë për ekuilibrin e vëmendjes dhe realizimin e Qenies.
MEPAC është një protokoll i avancuar dhe metodologjikisht i pavarur, i rrjedhur nga Terapia Kognitive-Sjellëse e Ekuilibrit Holistik (TCCEO e N. Bonaventura) e proceseve të vëmendjes, i destinuar për individë ose grupe në kushte të mirëqenies psikofizike dhe që synon ekskluzivisht rritjen personale dhe shpirtërore.
Qasja në modul është e rezervuar për ata që kanë përfunduar një program terapeutik dhe dëshirojnë të vazhdojnë evolucionin e tyre të brendshëm, ose për ata që – në mungesë të kushteve klinike ose psikopatologjike që kërkojnë trajtim prioritar – synojnë të arrijnë një nivel më të lartë të vetëdijes përmes punës rigoroze në vetvete.
Ajna Çakra
1) Vendndodhja: Qendra e ballit, midis dy vetullave
2) Gjëndra: Hipofizës (Hipofiza)
3) Shqisën fizike: Asnjë
4) Elementi: Asnjë
5) Ngjyra e lotusit: Indigo
6) Petalet e lotusit: 2
7) Simboli: Lotus me një trekëndësh në qendër
8) Mantra: Om/Aum
9) Mudra: Kalesvara Mudra
10) Notë muzikore: La
11) Funksionet fizike: funksionalitetet e hipofizës, të sistemit nervor qendror, të trurit, të syve, të veshëve dhe të hundës mund të reflektoheshin mbi ekuilibrin energjetik të kësaj qendre
12) Funksionet mentale: intuita, vizioni i brendshëm, qartësia mentale, aftësia sintetizuese dhe zotërimi i mendimit mund të ndikonin aktivisht në stabilitetin e kësaj qendre
Termi sanskrit Ajna (ose Syri i Tretë) mund të përkthehet si ‘komandë’ ose ‘perceptim’. Disa tradita shpirtërore lindore, me rrënjë të përbashkëta në Tantra dhe Hatha Joga, e shoqërojnë Ajna-n me Dritën dhe Tingullin e Brendshëm, si një urë fenomenologjike midis perceptimit shqisor dhe intuicionit të pastër.
I vendosur në hapësirën mes vetullave, mbi rrënjën e hundës, kjo çakër do të reflektonte aftësinë për të ‘parë’ përtej të dukshmes, si aftësi për të kapur atë që nuk është evidente për shqisat fizike, si intuicionet dhe modelet sjellore të fshehura pas dukjeve (plani psikologjik), dhe si fakultet për të grisur ‘velin e Majës’ (iluzionin e dualitetit), duke e kuptuar realitetin material si një manifestim të pjesshëm të së Absolutes (plani metafizik).
Nga pikëpamja fiziologjike, lidhja e ngushtë e nervave optikë me zonën e Ajna-s sugjeron se ekuilibri i kësaj qendre mund të pasqyrohej edhe në cilësinë e ‘shikimit’ fizik.
Në nivel endokrin, aktiviteti i Ajna-s shoqërohet simbolikisht me gjëndrën e hipofizës (Ipofiza). Kjo ‘gjëndër mjeshtre’, që koordinon të gjithë sistemin hormonal duke rregulluar rritjen, metabolizmin dhe reagimin ndaj stresit, do të gjente korrespondencën e saj energjetike në funksionin e sintezës dhe komandës së kësaj çakre.
Një tjetër korrelacion domethënës ka të bëjë me gjëndrën pineale (Epifiza), e ngarkuar me rregullimin e ciklit gjumë-zgjim përmes melatoninës. Duke pasur parasysh lidhjen e ngushtë të Epifizës me çakrën e gjashtë, disfunksionet e mundshme të kësaj gjëndre — me pasojat përkatëse në cilësinë e shlodhjes (Pagjumësia, Ecje në Gjumë, Terrori i Natës, dhe Makthe) — mund të pasqyroheshin në një çekuilibër energjetik të Ajna-s.
Nga pikëpamja psikologjike, gjendja e ankthit parashikues (të jetuarit tepër në një të ardhme të imagjinuar, si në ankthin e sëmundjes, në ankthin social, në ankthin e ndarjes, në ankthin e provimit, etj.), ruminimi konstant mbi të kaluarën (të jetuarit në një të kaluar të shtrembëruar dhe të dhimbshme, një gjendje shpesh e shoqëruar me depresion, zgjatur i pikëllimit, çrregullim obsesiv-kompulsiv, etj.) ose perceptimi i së tashmes që ngushtohet ose zgjerohet në mënyrë disfunksionale (si në disa raste të depersonalizimit dhe derealizimit), përbëjnë disfunksione të perceptimit të brendshëm të kohës.
Sipas perspektivës së MEPAC, këto shtrembërime të proceseve të mendimit dhe kujtesës mund të destabilizonin rrjedhën e duhur energjetike të Ajna-s.
Përkundrazi, Vetëdija e Vetes (Self-Awareness), e kuptuar si aftësi e ndërgjegjes për t’u bërë Pasqyrë Reflektuese përmes vëzhgimit të qëllimshëm të proceseve të brendshme (mendimeve, emocioneve, impulseve, etj.) pa identifikim – aftësi e cila, në MEPAC, përkon me stabilizimin e vëmendjes që pushon së qeni reaktive për t’u bërë Prani – do të favorizonte stabilitetin e çakrës së gjashtë.
Në këtë drejtim operon Distancimi Kritik (Metakognicioni Operativ), shprehje e ‘Nivelit Sipëror’ të Jackson-it i aplikuar në psikikë: aftësia për të krijuar një hapësirë midis stimulit dhe reagimit lejon analizën e automatizmave të vet si objekte të jashtme (antidoti i fuzionit kognitiv: unë vëzhgoj ankthin tim, prandaj unë nuk jam ankthi im), duke stabilizuar energjikisht qendrën e vizionit.
Ekuilibri i Ajna-s do të rezultonte gjithashtu i lidhur me aftësinë për të perceptuar Njëshmërinë përtej fragmentimit të dukurive (Urtësia Sipërore). Kjo nuk është një grumbullim i thjeshtë nocionesh, por sinteza finale midis intuicionit dhe rigorozitetit, pasqyrim fenomenik i një sistemi nervor në gjendje të koherencës maksimale ku e vërteta ‘shihet’ në menjëhershmërinë e saj (Vizioni i Thellë).
Aftësia për të dalluar realitetin nga iluzioni (dallueshmëria), për të vizualizuar zgjidhje inovative (imagjinata kreative) dhe për të tejkaluar vizionet dikotomike (vërtetë/rremë, vete/tjetri), tipike të mendimit dualist, për të arritur një kuptim holistik, do të përkonte me një çakër të gjashtë në ekuilibër optimal energjetik.
Nëse personi ruan një vizion të qartë të qëllimeve të veta dhe një sintezë koherente midis intuicionit dhe logjikës, vështirë se Ajna do të mund të gjendej në një gjendje çekuilibri.
Aftësia për të vizualizuar, kujtuar, interpretuar dhe përdorur ëndrrat për të ndriçuar jetën e përditshme dhe për të arritur qëllime specifike mund të optimizonte funksionimin e çakrës së gjashtë, duke pastruar mendjen dhe duke i lejuar asaj të marrë atë njohuri më të lartë që, sipas traditave lindore, do të pasqyronte emanacionin zbritës nga çakra e shtatë.
Nga pikëpamja shpirtërore, shndërrimi i ‘vizionit’ në veprim të ndërgjegjshëm në jetën e përditshme, duke integruar intuicionin me konkretësinë, mund të përfaqësonte mënyrën kryesore përmes së cilës ekuilibrohet Ajna dhe paravendoset në ‘shërbim’ të ndërgjegjshëm të Vullnetit të Vetëdijes Universale.
Gjithashtu aftësia për të vëzhguar botën pa filtrin e paragjykimit, ankthit dhe frikës, do të kontribuonte në stabilitetin e çakrës së gjashtë dhe do të përbënte parakushtin thelbësor për një mendje të kthjellët dhe për një kërkim të shëndoshë të përvojave shpirtërore.
Nga sa u tha, gjendje të alteruara fiziologjike dhe/ose psikologjike, mund të shkaktonin teprica ose mungesa energjetike në çakrën e gjashtë.
Kushtet patologjike të tipit neurobiologjik, neurofiziologjik dhe psikologjik, në të cilat mendja mund të humbasë kontaktin me realitetin material dhe mund të ndodhin çrregullime mendore në fushën e mendimit, mund të pasqyroheshin në një çakër të gjashtë hiperaktive (energji e tepërt) ose të paankoruar me çakrat e tjera të poshtme.
Në këto kushte psikopatologjike, personi mund të mbingarkohet nga imazhe ose vizione që nuk arrin t’i interpretojë ose t’i përmbajë, duke rrezikuar të bjerë në një gjendje psikotike (halucinacione dhe delire) ose paranoike (Çrregullimi i Personalitetit Paranojak), ose mund të ketë prirjen të jetojë ekskluzivisht ‘në kokën e tij’, duke analizuar ftohtë çdo emocion deri në humbjen e empatisë (Intelektualizëm i tepërt, Çrregullimi i Personalitetit Skizoid), ose mund të jetë i shtypur nga mendime përsëritëse ose imazhe ndërhyrëse (madje edhe gjatë gjumit, në formën e ëndrrave të këqija) që mendja nuk mund t’i filtrojë (Çrregullimi Obsesiv-Kompulsiv; Çrregullim i Personalitetit Obsesiv-Kompulsiv), ndonjëherë edhe me përmbajtje bizare, të pazakontë (Çrregullimi i Personalitetit Skizotipal).
Njerëzit që përdorin njohurinë si mbrojtje dhe grumbullojnë nocione për të shmangur përjetimin e emocioneve, mund të shkaktonin një ‘bllokim energjetik’ në një çakër të gjashtë pak të integruar. Këta njerëz kuptojnë universin, por nuk arrijnë të menaxhojnë një marrëdhënie emocionale (Çrregullimi i Personalitetit Skizoid).
Anasjelltas, një vizion i ngushtë, vështirësia në vizualizimin e së ardhmes ose në gjetjen e zgjidhjeve krijuese (mungesë imagjinate), refuzimi i çdo gjëje që nuk është e prekshme ose e demonstrueshme shkencërisht, që rezulton në një ndjenjë boshllëku ekzistencial (cinizëm dhe materializëm ekstrem), pamundësi për të marrë vendime dhe një tendencë për t’u varur nga mendimet e të tjerëve për shkak të mungesës së besimit në udhëzimin e brendshëm (konfuzion mendor) janë qëndrime që mund të dobësonin energjinë e çakrës së gjashtë.
Edhe një rezistencë e fortë ndaj ndryshimit mund të shkaktonte në Ajna një gjendje energjie të ulët, duke ushqyer vizione dogmatike ose, në raste ekstreme, fanatizëm, nga frika për të zbuluar se identiteti i vet është vetëm një konstrukt social.
Nga një perspektivë fizike, çrregullime të ndryshme psikosomatike, mes të cilave dhimbja e kokës dhe migrena (të cilat mund të simbolizojnë një sforcim mental të tepërt ose një tension të lidhur me rezistencën ndaj të vërtetave të brendshme), problemet me shikimin (të cilat mund të përfaqësojnë simbolikisht vështirësinë në dëshirën për ta ‘parë’ realitetin ashtu siç është) dhe sinusiti kronik (një ‘bllokim’ i mundshëm simbolik i rrugëve të sipërme të frymëmarrjes i lidhur me një mbingarkesë mendimesh të papërpunuara), mund të pasqyroheshin në një çekuilibër të Syrit të Tretë.
Sigurisht, të gjitha këto patologji mund të kenë shpjegime etiologjike mjekësore alternative, të besueshme dhe të konfirmuara (për shembull, ekspozimi i vazhdueshëm ndaj mjediseve të ftohta dhe të lagështa, tek subjektet e predispozuara, mund të jetë një shkak etiologjik më se i kënaqshëm i sinusit kronik), por këto prova mund të pasqyrohen ende në një çekuilibër energjik të çakrës së gjashtë.
Çakra e gjashtë nuk është vetëm ‘Syri i Tretë’ i traditës mistike, por ne mund ta ‘imagjinojmë’ atë, në terma modernë, si ndërfaqen midis sistemit limbik (emocional) dhe korteksit prefrontal (racional), pika ku sinjalet e papërpunuara instiktive rafinohen në njohuri të përdorshme.
Në nivel psikologjik të thellë, mekanizmi i projeksionit (në terma psikoanalitikë) ose, në gjuhën kognitive, i atribuimit shkakësor (të gabuar), mund të çrregullonte ndjeshëm ekuilibrin e Ajna-s.
Një person i cili është i vetëdijshëm se mënyra se si e percepton botën e jashtme ndikohet nga filtrat e tij të brendshëm ka shumë të ngjarë të ketë, si rrjedhojë, një çakër të gjashtë të ekuilibruar energjikisht.
Kjo vetëdije i lejon asaj të ‘shohë’ realitetin objektiv ose, më saktë, realitetin konsensual, një realitet të bazuar në supozimin se qeniet njerëzore që jetojnë në të njëjtin kontekst gjeografik dhe kulturor i shohin dhe i interpretojnë gjërat në një mënyrë të ngjashme.
Përkundrazi, personi që projekton (ose atribuon) frikërat apo dëshirat e veta mbi të tjerët pa e vërejtur këtë, duke krijuar një realitet fiktiv që çon në konflikte ndërpersonale dhe paranojë ose në paaftësinë për ta parë tjetrin si një entitet të ndarë (Çrregullimi i Personalitetit Narcisist), shumë vështirë do të mund të ketë një çakër të gjashtë në gjendje harmonie energjetike.
Në këtë drejtim, aftësia për të aktivizuar Vëzhguesin e Brendshëm (Dëshmitarin) – domethënë aftësia për të vëzhguar nga distanca e duhur dhe me njëfarë shkëputjeje mendimet dhe imazhet mendore të veta, ndjesitë e trupit të vet, veprimet që kryhen dhe marrëdhëniet që vendosen me të gjitha qeniet e gjalla dhe me mjedisin rrethues dhe, së fundi, emocionet e veta (zemërimin, trishtimin, frikën), pa u identifikuar me asnjë nga këto funksione apo përgjigje kognitive, fizike, sjellore dhe emocionale [aftësi kjo që korrespondon me gjendjen e nevojshme për të mbajtur një shëndetit të mirë mendor sipas Terapisë Kognitive-Sjellëse të Ekuilibrit Holistik (TCCEO e N. Bonaventura) të proceseve të vëmendjes] – idealisht do të përkonte me një çakër të gjashtë të zhvilluar dhe energjikisht harmonik.
Mungesa e kësaj distance kritike dhe e një shkëputjeje adekuate çon në projeksione (ose atribuime shkakësore) domethënëse të pranishme në të gjitha çrregullimet mendore, të cilat mund të shkaktojnë reagime impulsive (tipike, për shembull, për Çrregullimin Antisocial të Personalitetit) dhe çrregullime në rregullimin e emocioneve (si në rastin e Çrregullimit të Personalitetit Kufitar) dhe shumë simptoma të tjera e manifestime sjellore jofunksionale.
Anasjelltas, distanca dhe shkëputja e tepërt mund të çojnë në depersonalizim dhe derealizim, dhe personi mund të ndihet i huajuar nga trupi i tij (ose i paaftë për të pranuar imazhin e trupit të tij, siç ndodh në anoreksi nervore ose dismorfia e trupit), jetën e tij dhe mjedisin përreth.
Në raste më të rënda, kjo distancë dhe shkëputje e konsiderueshme, veçanërisht në prani të stresit të fortë ose traumës së rëndë (Çrregullim Akut i Stresit, Çrregullimi i Stresit Post-Traumatik, Çrregullim Kompleks i Stresit Post-Traumatik), mund të shkaktojë pamundësinë për të kujtuar informacione të rëndësishme rreth historisë së jetës së dikujt (Amnezi Disociative) ose forma të rëndësishme të disociimit nga vetja (Çrregullimi Disociativ i Identitetit).
Paaftësia për të aktivizuar Dëshmitarin, duke fituar dhe stabilizuar aftësinë për të vëzhguar veten dhe mjedisin rrethues nga distanca e duhur dhe me njëfarë shkëputjeje, mund të komprometonte në mënyrë domethënëse mundësinë e përdorimit të plotë dhe të ekuilibruar të potencialit të çakrës së shtatë, duke e mbajtur personin të ankoruar në mënyrë disfunksionale në dualizmin e çakrave të poshtme.
Në përputhje me atë që është deklaruar qartë në seksionin e titulluar ‘Çfarë është Metodologjia për Ekuilibrin e Proceseve të Vëmendjes mbi Çakrat (MEPAC e N. Bonaventura)?’, eliminimi i simptomave psikofiziologjike, i çrregullimeve të mundshme mendore dhe i shkaqeve që mbajnë në mënyrë reflektive një aktivitet të mundshëm të tepërt ose të pamjaftueshëm të çakrës së gjashtë (si edhe të çakrave të tjera) është parakushti për aksesin në protokollin MEPAC të avancuar dhe metodologjikisht të pavarur, i destinuar për individë ose grupe në kushte mirëqenieje psikofizike dhe i synuar ekskluzivisht për rritjen personale dhe shpirtërore.
Shënim: ‘Informacioni i përmbajtur në këto faqe është vetëm për qëllime informative dhe nuk zëvendëson këshillën ose diagnozën e një psikologu/psikoterapisti ose profesionisti mjekësor. Në përputhje me psikopatologjinë fenomenologjike të Karl Jaspers-it, duhet theksuar se çakrat përdoren ekskluzivisht si harta konceptuale për menaxhimin e ngarkesës së vëmendjes dhe analizën e përjetimeve subjektive. Qasja fenomenologjike, në fakt, kërkon lidhjen e brendshme të shqisave: ajo nuk pyet pse ndodh diçka, por si i shfaqet ajo ndërgjegjes së subjektit. Referenca ndaj psikopatologjisë nuk synon të ofrojë prova etiologjike (shkak-pasojë) midis hipotezës së një çekuilibri energjetik ‘të hollë’ dhe një çrregullimi psikiatrik; në fund të fundit, kur punon me çakrat, ti nuk ‘shpjegon’ një energji të padukshme, por ‘kupton’ se si subjekti e përjeton vëmendjen e tij në atë pikë. Përkundrazi, në koherencë me qasjen jaspersiane, supozohet se mund të ndodhë rruga e kundërt, ku çrregullimi klinik ndikon mbi përjetimin e qendrës; kjo analizë u shërben psikoterapistëve që aplikojnë TCCEO-n si një sistem orientimi fenomenologjik dhe kriter udhëzues për përjashtimin nga MEPAC.’
Disa nga burimet kryesore të referencës bibliografike dhe informacionit shtesë:
Baza Shkencore dhe Klinike (T.T.E.S. dhe TCCEO)
Validimi Shkencor dhe Hulumtimi i Pavarur
Ky seksion dokumenton bazën klinike dhe kërkimin e pavarur të N. Bonaventura-s.
Bonaventura N., ’Nuove Metodologie per il Biofeedback in Psicosomatica: La Teoria Tricromatica dell’Equilibrio del Sistema Nervoso Vegetativo’. Punim i prezantuar, ndër kontribute të tjera në konferenca ndërkombëtare, në Konferencat Ndërkombëtare Verore, Catania, Itali, 2003 (Seksioni: Psikosomatika dhe Mjekësia, Teoria dhe Praktika Klinike e Integruar).
T.T.E.S. – Uebfaqja Zyrtare e Teoria Trikromatike e Ekuilibrit të Sistemeve.
Protokollet e Gjeneratës së Tretë dhe Proceset e Vëmendjes
Referenca shkencore ndërkombëtare që vërtetojnë qasjen e orientuar drejt vëmendjes, mindfulness-it dhe fenomenologjisë së përjetimit.
Jaspers K., Psikopatologjia e përgjithshme (Psicopatologia generale), Il Pensiero Scientifico Editore, 2000 (Bot. origj. 1913). [Referenca metodologjike për analizën fenomenologjike të proceseve të vëmendjes në MEPAC].
Wells A., Metacognitive Therapy for Anxiety and Depression, The Guilford Press, 2011.
Segal Z., Williams M., Teasdale J., Mindfulness-Based Cognitive Therapy for Depression, The Guilford Press, 2018.
Hayes S. C., Strosahl K. D., Wilson K. G., Acceptance and Commitment Therapy. The Process and Practice of Mindful Change, The Guilford Press, 2016.
Linehan M. M., Trattamento cognitivo-comportamentale del disturbo borderline. Il modello DBT, Raffaello Cortina Editore, 2021.
Gilbert P., Introducing compassion-focused therapy, Cambridge University Press, 2018.
Modelet Fenomenologjike dhe Psikologjia e Qendrave të Energjisë (MEPAC)
Tekste të përdorura për analizën e përvojave trupore dhe menaxhimin e ngarkesës së vëmendjes sipas modelit të çakrave.
Klausbernd V., I Chakras. Guide Ed. Armenia, 2000.
Anodea J., Il libro dei chakra. Il sistema dei chakra e la psicologia. Neri Pozza Editore, 1998.
Anodea J., Chakras, ruote di vita. Armenia, 1997.
Dominique L., Il manuale del chakra. Hobby & Work Publishing, 1997.
Bazat diagnostike dhe klinike
American Psychiatric Association, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR), APA Publishing, 2022. [Pikë referimi për klasifikimin e psikopatologjive dhe kriteret e përjashtimit të MEPAC].
Themelet Post-Racionaliste dhe Kognitive
Referenca shkencore ndërkombëtare që vërtetojnë qasjen e orientuar drejt vëmendjes dhe vetëdijes.
Guidano V. F., Il sé nel suo divenire. Verso una terapia cognitiva post-razionalista, Bollati Boringhieri, 1992.
Guidano V. F., La complessità del sé. Un approccio sistemico-processuale alla psicopatologia e alla terapia cognitiva, Bollati Boringhieri, 1988.
Beck A. T., Principi di terapia cognitiva. Un approccio nuovo alla cura dei disturbi affettivi, Astrolabio, 1984.
Ellis A. e De Silvestris C., Ragione ed emozione in psicoterapia, Astrolabio, 1989.
Traditat e Urtësisë dhe Filozofia e Përjetshme (Burimet Referuese të MEPAC)
Burime historike dhe filozofike që frymëzojnë kërkime mbi evolucionin e Qenies dhe zhvillimin shpirtëror.
Dyczkowski M. S., La dottrina della vibrazione nello sivaismo tantrico del Kashmir, Adelphi Edizioni, Milano, 2013.
Aurobindo S., Guida allo yoga. Gli insegnamenti del grande maestro, Edizioni Mediterranee, Roma, 2009.
Agostino d’Ippona (Sant’), Le confessioni, Paoline Editoriale Libri, Milano, 1998.
Iyengar B. K. S., Gli antichi insegnamenti dello yoga. I sutra del grande maestro Patañjali, Gruppo Editoriale Futura, 1997.
Ouspensky P. D., La quarta via. Discorsi e dialoghi secondo l’insegnamento di G. I. Gurdjieff, Casa Editrice Astrolabio – Ubaldini Editore, Roma, 1997.
Osho R., La bibbia di Rajneesh, Bompiani, Milano, 1996.
Osho R., Il libro dei segreti, Bompiani, Milano, 1995.
Osho R., Tantra. La comprensione suprema, Bompiani, Milano, 1994.
Giovanni Della Croce (San), La Notte Oscura, Piero Gribaudi Editore, Milano, 1993.
Guénon R., Gli stati molteplici dell’essere, Adelphi Edizioni, Milano, 1996.
Guénon R., L’uomo e il suo divenire secondo il Vêdânta, Adelphi Edizioni, Milano, 1992.
Guénon R., Introduzione generale allo studio delle dottrine indù, Adelphi Edizioni, Milano, 1989.
Teresa d’Avila (Santa), Cammino di Perfezione, Città Nuova Editrice, Roma, 1980.
Ouspensky P. D., Frammenti di un insegnamento sconosciuto: testimonianza di otto anni di lavoro come discepolo di Gurdjieff, Casa Editrice Astrolabio – Ubaldini Editore, Roma, 1976.
Abhinavagupta, Luce delle Sacre Scritture (Tantrāloka), a cura di Raniero Gnoli, UTET, Torino, 1972.
La Sacra Bibbia, Vol. I, II e III, SAIE Editrice, Torino, 1969.
Aurobindo S., La sintesi dello Yoga. Vol. I, II, III, Ubaldini Editore, Roma, 1967-1969.
