Personi që vuan nga Agorafobia (një i rritur ose adoleshent, rrallë një fëmijë) ka frikë dhe ankth të papërshtatshëm dhe intensiv, i cili zgjat për shumë muaj dhe që pothuajse gjithmonë manifestohet kur ai imagjinon mendërisht ose përjeton realisht të qenit vetëm në shtëpi ose në situata të ndryshme jashtë shtëpisë (duke udhëtuar me mjete transporti, duke qenë në hapësira të hapura, duke qenë në mjedise nga të cilat nuk është e lehtë të ikësh lehtë dhe shpejt ose në mes të një turme ose në radhë, etj.), veçanërisht nëse ai ose ajo nuk shoqërohet nga një person që ai ose ajo beson se është i aftë ta mbështesë atë emocionalisht dhe në mënyrë efektive në rast të simptomave të ngjashme me panikun, pamundësisë (për shembull, frika nga rënia tek të moshuarit) ose sikletit (siç është inkontinencë urinare ose fekale, të vjellat, etj.).
Për të provuar të menaxhojë këto emocione të pakëndshme, personi agorafobik i shmang në mënyrë aktive këto situata (ose situata të tjera të mundshme që nuk përmenden) përmes shpërqendrimit ose përmes sjelljeve të qëllimshme dhe ndryshimeve në zakonet e jetesës (për shembull, vendosja për të mos përdorur transportin publik ose për të mos shkuar në teatër ose kinema, etj.) ose i duron ato me frikë ose ankth të fortë dhe përpiqet të mbrojë veten në një farë mënyre [për shembull, duke shkuar në kinema, por vetëm në shoqëri dhe duke u ulur pranë daljes së emergjencës (sjellje sigurie kundërfobike)] sepse ka frikë se nuk do të jetë në gjendje të shpëtojë lehtë nëse është e nevojshme ose se nuk do të ketë askush për të ndërhyrë për ta ndihmuar nëse ndihen në siklet ose të sëmurë.
Shqetësimi emocional, simptomat dhe sjelljet aktive të shmangies e bëjnë jetën e përditshme të personit agorafobik shumë të kufizuar dhe problematike.
Në rastet më të rënda, subjekti agorafobik nuk është më në gjendje të dalë nga shtëpia dhe ka nevojë për një person të besuar që të jetë gjithmonë i pranishëm, për të shmangur krizat intensive emocionale dhe madje edhe sulmet e panikut.
Në këto kushte vuajtjeje emocionale, disa individë të predispozuar mund të përjetojnë më pas simptoma depresive (Çrregullim Depresiv Madhor ose Çrregullim Depresiv Persistent) ose një tendencë për t’i shpëtuar vuajtjeve dhe simptomave përmes përdorimit të substancave të paligjshme, alkoolit, drogës ose barnave pa recetë.
Ashtu si me shumë çrregullime të tjera ankthi (Çrregullimi i Ankthit të Përgjithshëm, Çrregullimi i Ankthit nga Ndarja, Fobia Specifike, Çrregullimi i Ankthit Social, Çrregullimi i Panikut), predispozita gjenetike, trauma e fëmijërisë (Çrregullimi i Stresit Post-Traumatik dhe Çrregullim Kompleks i Stresit Post-Traumatik), disa tipare të personalitetit, vështirësia në menaxhimin e stresit, strategjitë e shmangies dhe frenimi i sjelljes janë të gjitha karakteristika që shpesh shoqërohen me Agorafobinë.
Agorafobia është një çrregullim ankthi që tenton të luhatet midis përmirësimeve dhe përkeqësimeve, por trajtimi me psikoterapi, veçanërisht terapia konjitive-sjellëse (përmes përdorimit të teknikave sistematike të desensibilizimit dhe teknikave të ekspozimit, si fillimisht në imagjinatë ashtu edhe më pas in vivo, dhe ristrukturimit kognitiv të mendimeve katastrofike dhe mendimeve të joefektivitetit dhe impotencës), teknikat e relaksimit, meditimi, hipnoza dhe përdorimi i biofeedback-ut periferik (për menaxhimin e reaksioneve emocionale dhe simptomave fizike), ndërhyrje që shpesh shoqërohen me mbështetje farmakologjike, ofrojnë shpresën për një përmirësim klinikisht të rëndësishëm.
Së fundmi, mund të jetë e dobishme, për qëllime terapeutike, t’u propozohet një program psikoedukimi sjelljesor atyre figurave (bashkëshort/e, fëmijë, të afërm, mik/e, etj.) që pacienti agorafobik beson se janë të aftë ta mbështesin atë emocionalisht dhe në mënyrë efektive.
Programi do të ketë si objektiv mësimdhënien eparimeve të modifikimit të sjelljes dhe zbatimin e tyre praktik, për të mësuar të mos përforcohen simptomat dhe sjelljet e gabuara të subjektit agorafobik gjatë situatave të perceptuara prej tij si fobike, por përkundrazi të inkurajohen dhe shpërblehen sjelljet adaptive me vëmendje dhe lëvdata.
Shënim: ‘Informacioni i përmbajtur në këto faqe është vetëm për qëllime informative dhe nuk zëvendëson këshillën ose diagnozën e një psikologu/psikoterapisti ose profesionisti mjekësor.’
Burimet kryesore të referencës bibliografike dhe informacione shtesë:
MANUALI MSD (Versioni për Pacientin)
National Institute of Mental Health
American Psychiatric Association(2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.). Washington, DC: APA Publishing.
Shënim: Citimet dhe përshkrimet e pamjeve klinike në këtë tekst janë ripunuar dhe përkthyer nga anglishtja origjinale nga autori.
Për botimin zyrtar në italisht, shih: American Psychiatric Association (2023). DSM-5-TR. Milano: Raffaello Cortina Editore.
